Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας δεν αποτελεί απλώς έναν επετειακό σταθμό. Είναι μια θεσμική υπενθύμιση ότι η ισότητα των φύλων δεν υπήρξε ιστορικά αυτονόητη, αλλά κατακτήθηκε μέσα από κοινωνικούς και νομικούς αγώνες. Για τον νομικό κόσμο, η ημέρα αυτή φωτίζει τη διαδρομή από τη θεωρητική αναγνώριση δικαιωμάτων έως την ουσιαστική τους εφαρμογή.

Στην ελληνική έννομη τάξη, η αρχή της ισότητας κατοχυρώνεται ρητά στο Σύνταγμα και διατρέχει το σύνολο της νομοθεσίας. Η κατοχύρωση αυτή συμπληρώνεται από το ευρωπαϊκό και διεθνές πλαίσιο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η συμβολή της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις Οδηγίες περί ίσης μεταχείρισης και τις πολιτικές συμφιλίωσης επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, καθώς και η δράση του Συμβουλίου της Ευρώπης μέσω της καίριας και ζωτικής σημασίας «Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης», έχουν διαμορφώσει ένα ενισχυμένο πλέγμα προστασίας απέναντι στις διακρίσεις και τη βία κατά των γυναικών.

Ωστόσο, η τυπική ισότητα δεν αρκεί. Το Σύνταγμα θέτει το πλαίσιο· η κοινωνία και οι θεσμοί της όμως είναι εκείνοι που οφείλουν να το μετατρέπουν σε καθημερινή πράξη. Η ουσιαστική ισότητα απαιτεί αποτελεσματικούς μηχανισμούς προστασίας, έγκαιρη παρέμβαση των αρχών και μια Δικαιοσύνη που ανταποκρίνεται με συνέπεια και ευαισθησία. Απαιτεί, με άλλα λόγια, ένα κράτος δικαίου που διασφαλίζει έμπρακτα ότι καμία γυναίκα δεν μένει αόρατη ή απροστάτευτη.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο συναντάται και η επίκαιρη συζήτηση γύρω από τον όρο «γυναικοκτονία». Η εμφάνισή του στον δημόσιο λόγο δεν αποτελεί απλώς γλωσσική επιλογή, αλλά αντανάκλαση της ανάγκης να αναγνωριστεί ότι ορισμένες ακραίες πράξεις βίας συνδέονται με έμφυλα στερεότυπα, σχέσεις εξουσίας και βαθιά ριζωμένες ανισότητες. Παρότι το ελληνικό ποινικό δίκαιο δεν προβλέπει αυτοτελή τυποποίηση του όρου, η συζήτηση που αναπτύσσεται γύρω από αυτόν εντάσσεται στον ίδιο πυρήνα προβληματισμού: πώς το Δίκαιο μπορεί να ανταποκριθεί ουσιαστικά σε φαινόμενα που δοκιμάζουν όχι μόνο την έννομη τάξη, αλλά και τον ίδιο τον αξιακό μας πολιτισμό.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, είναι αξιοθαύμαστο τ γεγονός ότι η γυναίκα της σύγχρονης εποχής συνεχίζει να αναλαμβάνει πολλαπλούς και απαιτητικούς ρόλους. Είναι επαγγελματίας που διεκδικεί ισότιμη θέση στην αγορά εργασίας, μητέρα που στηρίζει τον πυρήνα της οικογένειας, επιστήμονας, δημιουργός, λειτουργός της Δικαιοσύνης, πολιτική και κοινωνική πρωταγωνίστρια. Συχνά καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα σε αντικρουόμενες απαιτήσεις και να υπερβεί στερεότυπα και διακρίσεις που επιμένουν. Και όμως, μέσα από αυτή τη διαρκή προσπάθεια, συμβάλλει καθοριστικά στην οικονομική πρόοδο, στην κοινωνική συνοχή και στη δημοκρατική ωρίμανση της κοινωνίας μας.

Η 8^_η Μαρτίου, επομένως, δεν είναι μόνο ημέρα τιμής. Είναι ημέρα ευθύνης. Ευθύνης της Πολιτείας να μετατρέπει τη συνταγματική κατοχύρωση σε ουσιαστική προστασία. Ευθύνης της Δικαιοσύνης να καθιστά τα δικαιώματα πραγματικά και προσβάσιμα. Ευθύνης όλων μας να διαμορφώνουμε ένα περιβάλλον όπου η αξιοπρέπεια δεν αμφισβητείται και η ασφάλεια δεν θεωρείται αυτονόητη.

Η ισότητα των φύλων δεν ολοκληρώνεται με μια νομοθετική διάταξη ούτε εξαντλείται σε μια θεσμική διακήρυξη. «Ζει» και κρίνεται στην καθημερινότητα: στον τρόπο που οι θεσμοί αντιδρούν, στον τρόπο που η κοινωνία στέκεται, στον τρόπο που κάθε γυναίκα βιώνει — ή δεν βιώνει — φόβο, διάκριση και αποκλεισμό.

Η συγκεκριμένη ημέρα απόδοσης τιμής στην γυναίκα μας καλεί σε βαθιά σκέψη και προβληματισμό. Μας υπενθυμίζει ότι η συνταγματική κατοχύρωση είναι η αφετηρία μιας διαρκούς προσπάθειας και όχι το τέλος της. Μας θέτει, με ειλικρίνεια, το ουσιώδες ερώτημα: αν η καθημερινή μας πραγματικότητα αντανακλά πράγματι τις αξίες που ως κοινωνία διακηρύσσουμε.

Γιατί τελικά, η ποιότητα της δημοκρατίας μας δεν εξαντλείται στα κείμενα των νόμων, αλλά στον βαθμό που κάθε γυναίκα αισθάνεται ασφαλής, σεβαστή και πραγματικά ισότιμη μέσα σε αυτήν.