Του Δρ. Δημητρίου Καραμπερόπουλου

Συνήθης τακτική του Ρήγα είναι να εμπλουτίζει με ιστορικά στοιχεία διάφορα τοπωνύμια της Χάρτας του. Παράδειγμα του γεγονότος αυτού παρατηρούμε στα νησιά των Κυκλάδων, όπου στη νήσο Ίο (Νιό), που βρίσκεται μεταξύ της Νάξου και Σαντορίνης, ο Ρήγας αναγράφει ότι από την Ίο ήταν η μητέρα του Ομήρου και ότι εκεί τάφηκε και ο ίδιος. Σημειώνουμε ότι την πληροφορία αυτή την μνημονεύει και ο Μελέτιος στην «Γεωγραφία» του, Βενετία 1728 (επανέκδοση από τον Άνθιμο Γαζή, Βενετία 1807, τόμ. Γ΄, σ. 22) καθώς και οι Δημητριείς στην «Γεωγραφία νεωτερική», Βιέννη 1791, (επανέκδοση από την Αικ. Κουμαριανού, Αθήνα 2006, σ. 237), έργα τα οποία, όπως γνωρίζουμε, ο Ρήγας χρησιμοποίησε. Ωστόσο, συμπληρώνει ότι το 1774 βρέθηκε ο τάφος του Ομήρου από τον «Κόμη Κρουν». Η αναφορά του Ρήγα έχει ως εξής: «Ἀπ’ ἐδώ ἦτον ἡ μήτηρ τοῦ Ὁμήρου, ἐδώ ἐτάφη και αὐτός. Ὁ Κόμης Κροῦν Ὁλλανδέζος ηὗρε τον τάφον του, 1774».

Ὁ «Κόμης Κροῦν Ὁλλανδέζος» είναι ο Heinrich Leonard Pasch van Krienen, Ολλανδικής καταγωγής αξιωματικός, που υπηρέτησε στην ναυτική βάση της Πάρου, όταν η ρωσική μοίρα μετά τα Ορλωφικά κατέλαβε τις Κυκλάδες κατά την τριετίας 1771-1774, την εποχή του τότε ρωσοτουρκικού πολέμου. Είχε αρχίσει να κάνει αρχαιολογικές έρευνες στα νησιά των Κυκλάδων, όπως και στην Ίο, όπου με δαπάνες του οργάνωσε ανασκαφές. Βρήκε τάφους και μάρμαρα με επιγραφές και υποστήριξε ότι βρήκε τον τάφο του Ομήρου, αξιοποιώντας και την σχετική τοπική παράδοση των κατοίκων της νήσου Ίος.
Η είδηση αυτή δημοσιεύθηκε και σε γαλλική εφημερίδα εντυπωσιάζοντας τους αρχαιολόγους, καθώς και τον Ρήγα, που την περιέλαβε στην Χάρτα του. Μάλλον η σχετική είδηση θα δημοσιεύθηκε τον επόμενο χρόνο, το 1774, που ο Ρήγας αναγράφει στην Χάρτα του, ενώ το βιβλίο του «Κόμη Κρούν», εκδόθηκε το 1773 στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Ο πλήρης τίτλος του βιβλίου του είναι: «Breve description dell Arcipelago e particolarmente delle diciotto isole sottomesse l’anne 1771 al dominio Russo del conte Rash de Krienen con un ragguaglio esatto de tutte le antichita da esso scoperte ed acquistate e specialmente del sepolcro d’ Omero e d’ altri celebri personaggi, In Livorno 1773». Για τις ανασκαφικές του έρευνες στην νήσο Ίο γράφει στις σελίδες 31-47.

Σημειώνεται ότι η τοπική παράδοση στη νήσο Ίο, πως εκεί τάφηκε ο Όμηρος, έχει ρίζες στην αρχαιότητα. Σχετικά σημειώνει ο Παυσανίας στα «Φωκικά», (24.2), της «Περιηγήσεως της Ελλάδος», (αναφέρουμε μόνο την απόδοση στην νεοελληνική από τον Α. Παπαθεοδώρου, «Παυσανίου Ελλάδος Περιήγησις», εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα 1975, τόμ. 3, σ. 103), στους Δελφούς «Ἐπάνω εἰς μίαν στήλην δύναται κανείς νά ἴδῃ χαλκίνην εἰκόνα τοῦ Ὁμήρου καί νά ἀναγνώσῃ τόν χρησμόν, ὁ ὁποῖος λέγεται ὅτι ἐδόθη εἰς τόν Ὅμηρον: ΄΄Εὐτυχισμένε καί δυστυχισμένε - διότι και δια τά δύο ἐγεννήθης - ζητεῖς τήν πατρικἠν σου γῆν. Σύ ἔχεις μόνον μητρικήν γῆν, πατρικήν δέν ἔχεις. Ἡ νῆσος Ἴος εἶναι ἡ πατρική γῆ τῆς μητρός σου, ἡ ὁποία θά σέ δεχθῇ ἅμα ἀποθάνῃς. Φυλάξου ὅμως ἀπό τό αἴνιγμα νέων παιδιῶν΄΄. Οἱ κάτοικοι τῆς Ἴου δεικνύουν τάφον τοῦ Ὁμήρου εἰς την νῆσον καί εἰς ἄλλο μέρος τάφον τῆς Κλυμένης, λέγοντες ὅτι ἡ Κλυμένη ἦτο μήτηρ τοῦ Ὁμήρου».
Προσθέτουμε ότι παρόμοια αναγράφει και ο Στέφανος Βυζάντιος (6ος αι. μ. Χ.), στο έργο του «Εκ των Εθνικών κατ’ επιτομήν», έκδοση A.Meineke, Βερολίνο 1849, λήμμα «΄Ιος».
Περισσότερα μπορεί κανείς να δει στα ακόλουθα: α). Κυριάκου Σιμόπουλου, «Ξένοι ταξιδιώτες στην Ελλάδα», τόμ. Β΄, 1700-1800, τέταρτη έκδοση, Αθήνα 1984, σ. 335-341, «Αναζητώντας τον τάφο του Ομήρου (1771)», β). Θεόδωρος Κ. Οθωναίος, «Ἡ νῆσος Ἴος», Αθήναι 1938, σ. 80 κ.εξ., γ). Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων, https://cyclades.culture.gov.gr/location/i-ios-kai-i-istoria-tis/.