Πληροφορίες για το Τοπωνύμιο Τσιφλίκι.

Άπό Άνακοίνωση σε Έπιστημονικό Συνέδριο της οικογενείας Σταύρου Παν. Παπαγεωργίου

Υποσημειώσεις. Βλ. Ευάγγελος Πρόντζας, Οικονομία και Γαιοκτησία στη Θεσσαλία (1881-1912),1992,σ.111 «Η παρεμβαίνουσα έννοια στο δυαδισμό της Θεσσαλίας είναι το "ζεύγος" (cift).

Πρόκειται για την επιφάνεια που αναλογεί σε κάθε αγροληπτική οικογένεια και υποχρεούται να την καταστήσει αποδοτική προς όφελος της αγροτικής εκμετάλλευσης δηλαδή ο αγρολήπτης δεσμεύεται να σπείρει, να καλλιεργήσει και να συγκεντρώσει τη συγκομιδή χρησιμοποιώντας το ζεύγος των αροτριόντων ζώων, εγκατεστημένος για ορισμένο χρόνο η κατά το διηνεκές στον οικισμό της αγροτικής εκμετάλλευσης.

Το δικαίωμα να απολαμβάνει ο αγροδότης μέρος των παραγομένων καρπών κυμαίνεται με βάση την αποδοτικότητα του εδάφους για τα δημητριακά και το είδος άλλων καλλιεργειών,συνδέται δε με τον πλεονασματικό χαρακτήρα της καλλιέργειας που διασφαλίζει το μέγεθος του cift.

Οσο υψηλότερες οι αποδόσεις του εδάφους τόσο ελαφρότερη η συμμετοχή του ιδιοκτήτη στο προϊόν και μικρότερη έκταση του cift»

Βλ.Μενέλαος Δημητριάδης ό,π.σ.226. Το τοπωνύμιο Τσιφλίκι προέρχεται από την τουρκική λέξη cifcit- τσίφτ.Τσιφτσής δε στην τουρκική γλώσσα σημαίνει γεωργός (από την τουρκική λέξη (cifcilik) που σημαίνει γεωργία Βλ.Δ.Κ. Τσοποτός, Γη και Γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατίαν, 1983, σ. 53 «Το γεγονός ότι και εν αυτή τη πεδινή Θεσσαλία εν μέσω πολυαρίθμων Τσιφλικίων η Κονιαροχωρίων μετά τουρκικών ονομάτων διεσώθησαν μέχρις ημών και ασήμαντα χωρίδια (Τσιφλίκια) Οθωμανών ιδιοκτητών,αλλά με Ελληνικά, Αλβανικά η Σλαβικά ονόματα,μας δίδουσι το ενδόσιμον να παραδεχθώμεν ότι οι εποικισθέντες εν Θεσσαλία Τούρκοι δεν έλαβον ανάγκην εν τη επικρατούση ως ανωτέρω είδομεν, ευρυχωρία δημοσίων γαιών και ερημία πληθυσμού ούτε εκ Κεφαλοχωρίων Ελληνας μικροϊδιοκτήτας,ούτε εκ Τουρκικών η Χριστιανικών Ζευγηλατείων (Τσιφλικίων) της εποχής εκείνης, Ελληνας δουλοπαροίκους καλλιεργητάς να εκδιώξωσι.Τα καθαρώς τουρκικά ονόματα εδόθησαν εις όλως νέους τουρκικούς συνοικισμούς,σχηματισθέντας εν τη αραιότητα κατωκημένη Θεσσαλία,η εις μικρά Τσιφλίκια ως η παρά την Λάρισαν Νέχαλη, περιελθόντα εις την κατοχήν των Τούρκων άνευ Ελλήνων δουλαπαροίκων καλλιεργητών και συνοικισθέντα δια Τούρκων. Ούτω λοιπόν επήλθεν δια της οπωσδήποτε συστάσεως των Κονιαροχωρίων μία σπουδαία αύξησις της μικράς ιδιοκτησίας εν τη πεδινή Θεσσαλία χωρίς να ολιγοστεύσωσι τα ανέκαθεν υφιστάμενα Τσιφλίκια. Για το ιδιοκτησιακό καθεστώς κατά την Τουρκοκρατία βλ.Δ.Κ. Τσοποτός, Αθήνα 1974, Γη και Γεωργοί της Θεσσαλίας κατά την Τουρκοκρατία και Ιω. Γ. Γιαννόπουλος, Η παρακμή του οθωμανικού κράτους. Η προσαρμογή των θεσμών στη νέα πραγματικότητα,ΙΕΕ 11, Αθήνα, 1975, 98-110. Βλ. Θεσσαλικό Ημερολόγιο 52,299 και 44, 28-32 Βλ.Φοίβος Καζάκης, Τα κτήματα του Ρεσίτ Μουσταφά πασά στην επαρχία της Ελασσόνας και η τύχη τους «Οι οθωμανοί κατακτητές τους πρώτους αιώνες της κατοχής της Θεσσαλίας, δημιούργησαν πολλά τιμάρια και παραχώρησαν τους φόρους στους σπαχήδες,στους έφιππους δηλαδή πολεμιστές,οι οποίοι συνέβαλαν στην κατάκτηση της περιοχής και στη συνέχεια βοηθούσαν σε άλλες πολεμικές επιχειρήσεις. Τα τιμάρια αυτά, μετά από πολύ καιρό,άρχισαν να κληρονομούνται από τους γιους των σπαχήδων και έτσι δημιουργήθηκε το τσιφλίκι,η βάση του ισχυρού γαιοκτητικού μηχανισμού της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι καλλιεργητές των τσιφλικίων ήσαν δουλοπάροικοι διεπόμενοι από ειδικό καθεστώς.Η κατάργηση της δουλοπαροικίας των γεωργών έγινε το 1861 με το νέο διοικητή της Θεσσαλίας Χουσνή πασά.»Βλ.Γ.Νάκος «Εξελικτικές Διακυμάνσεις του Οθωμανικού Γαιοκτητικού Συστήματος» 1986,σ.236-237. Βλ.Γ.Νάκος,Το νομικό καθεστώς των δημοσίων οθωμανικών γαιών 1821-1912,University Studio Press,1984 και για το ισχύον καθεστώς επί Οθωμανικής αυτοκρατορίας βλ. Απόστολος.Βακαλόπουλος,Νέα Ελληνική Ιστορία 1204 1985, Βάνιας,Θεσσαλονίκη, 1987,σ.49. Κεφαλοχώρια λέγονται τα χωριά,η γη των οποίων ανήκει στους αγρότες και την καλλιεργούν για δικό τους όφελος πληρώνοντας τους αναλογούντες φόρους στην Κυβέρνηση ενώ τσιφλίκι λέγονται τα χωριά στα οποία ο πληθυσμός τους εργάζεται για λογαριασμό των ιδιοκτητών, εφαρμόζοντας στην ουσία φεουδαρχικό σύστημα που επικρατούσε άλλοτε στη Γαλλία.Βλ.Θεσσαλικό Ημερολόγιο 60, σ.107-108 .- Από πληροφορίες που λάβαμε το όνομα Τσάνα ήταν κυριώνυμο. Η φύτευση αμπελώνων είναι τόσο παλαιά σχεδόν όσο και ο άνθρωπος. Για την ιστορία μνημονεύουμε το χωρίο 20-23 του κεφαλαίου 9 από τη Γένεση, της Παλαιάς Διαθήκης « και ήρξατο Νώε άνθρωπος γεωργός ήν και εφύτευσεν αμπελώνα και επιεν εκ του οίνου και εμεθύσθη…» Βλ.Ιστορία της Ελληνικής γλώσσας, Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο,Αθήνα 1999,σελ.109 Βλ. Δημ.Σ. Λουκάτος,Αγροτικά σήματα βοσκοαπαγορεύσεων στον Ελληνικό χώρο, Λαογραφία 31, Αθήνα 1976-1978,15-28.

Μαρτυρία Δημητρίου Νάστου, μελισσοκόμου: Ενας Αμερικανός πολίτης-πράκτορας, άγνωστο για ποιό λόγο, ήλθε στη Θεσσαλία και μ’ ένα μπαστούνι, που στην άκρη του ήταν τρύπιο, μετέδωσε το μικρόβιο «φυλλοξέρα» σ’ όλα τα αμπέλια, με αποτέλεσμα να καταστραφούν όλα τα αμπέλια της τότε εποχής. Για το τοπωνύμιο Αυλαγάδες βλ.Δημήτριος Απ. Καραμπερόπουλος,Ονομα και καταγωγή του Ρήγα Βελεστινλή, σ.71 όπου ο Ζωσιμάς Εσφιγμενίτης στο Περιοδικό Προμηθεύς γράφει για το Βελεστίνο το 1891 : «Ο Βελεστίνος προς της Ελληνικής Επαναστάσεως του 1821 διηρείτο εις δύο συνοικίας εις μεν την ΒΔ την καλουμένην Βαρούσιον κατώκουν Χριστιανοί εις δε την Α.Μ. Τούρκοι.Τω 1821 κατά Μάϊον η Χριστιανική συνοικία κατεστράφη υπό των Τούρκων όλως διόλου.Το μέρος δε εκείνο είναι σήμερα χωράφια περιτοιχισμένα άτινα καλούσιν Αυλαγάδες, ένα δε τούτων των αυλαγάδων διέκριναν ως πατρικήν οικίαν του ενδόξου Ρήγα.».

Το τοπωνύμιο Αυλαγάδες στο Τίρναβο καλείται Κισίκι. Βλ.Δημήτριος Απ. Καραμπερόπουλος ό.π, σελ.66 όπου αναφέρεται ότι ο γνωστός περιηγητής William Leake που πέρασε από το Βελεστίνο την 27η Δεκεμβρίου του 1809 έτους,παρατήρησε ότι «Το Βαρούσι,το Ελληνικό τμήμα το οποίο κάποτε είχε τόσες οικογένειες όσες έχει το τουρκικό τμήμα, αποτελείται τώρα από ερείπια η ακατοίκητα σπίτια και ένα κομμάτι του έχει μετατραπεί σε περιβόλια η σιταροχώραφα». Βλ.και Νίτσα Κολιού, Τα Βελεστινιώτικα, Βόλος 1993,σ.15 Το υψόμετρο του λόφου Μαλούκα είναι 329 μ..Αυτό προκύπτει από ένα χάρτη με συντεταγμένες του 1898, που μού έδωσε ο Φραγκίσκος Καπότσης από το Βόλο,στον οποίο φαίνονται και οι περιοχές με τα αμπέλια της τότε εποχής. Για τη Χριστιανική συνοικία Βαρούσι Βλ. και William Martin Leake Travels in Northen Greece,Lodon,1835,τόμ.IV σελ.437,Βλ. Κυριάκος Σιμόπουλος ό.π. σ. 370.Βλ.Ν.Γεωργιάδης «Η Θεσσαλία», Βόλος 1894,σ.151.»τον χειμώνα οι κάτοικοι του τε Αγίου Γεωργίου και του Βελεστίνου διπλασιάζονται,κατερχομένων εις τας χειμερινάς νομάς των Βλάχων εκ των ηπειρωτικών ορέων,εκ των οποίων πλείστοι από τους χρόνους της προσαρτήσεως κατοικούσι διαρκώς εν τω Βελεστίνω.