Την ιστορία της Υπέρειας Κρήνης – Κεφαλοβρύσου και του ιστορικού συστήματος διανομής του νερού για την άρδευση των αγροκτημάτων της περιοχής του Βελεστίνου είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουντην εβδομάδα που διανύουμε οι μαθητές, μέσα από εκπαιδευτική ξενάγηση που πραγματοποιήθηκε στον χώρο της ιστορικής πηγής, με ξεναγό τον διευθυντή του σχολείου, Βασίλη Χατζηθεοδώρου, ο οποίος ανέλαβε να τους παρουσιάσει την ιστορική και πρακτική σημασία του υδάτινου αυτού πόρου για την περιοχή.

Μέσα από την παρουσίασή του, οι μαθητές γνώρισαν τον τρόπο με τον οποίο το νερό της πηγής διοχετευόταν στα αγροκτήματα, αλλά και τη σημασία του αρδευτικού δικτύου για την ανάπτυξη της γεωργίας και την καθημερινή ζωή των
κατοίκων του Βελεστίνου και του Ριζομύλου

Η Υπέρεια Κρήνη, πηγή ζωής για το Βελεστίνο

Η Υπέρεια Κρήνη, γνωστή και ως Κεφαλόβρυσο, αποτελούσε μια σταθερά παραγωγική υδάτινη πηγή στην περιοχή του Βελεστίνου. Η έκτασή της υπολογίζεται περίπου στα δύο στρέμματα, ενώ το υψόμετρό της είναι περίπου 104 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, σύμφωνα με υπολογισμό μέσω Google Earth.

Η παροχή του νερού της έφθανε, περίπου τα 1.450 κυβικά μέτρα την ώρα, εξυπηρετώντας τις ανάγκες της ευρύτερης περιοχής. Η πηγή υπήρξε για πολλά χρόνια πηγή ζωής για το Βελεστίνο, συμβάλλοντας καθοριστικά στην άρδευση
των καλλιεργειών, έως περίπου τα τέλη του 1998.

Τα δύο κεντρικά αυλάκια και η άρδευση χιλιάδων στρεμμάτων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο τρόπος με τον οποίο το νερό της Υπέρειας Κρήνης διοχετευόταν στα αγροκτήματα. Η διανομή γινόταν μέσω δύο κεντρικών αυλακιών, τα οποία τροφοδοτούσαν περίπου 3.500 έως 4.000 στρέμματα καλλιεργήσιμης γης στην περιοχή του Βελεστίνου και του Ριζομύλου.

Το σύστημα άρδευσης βασιζόταν αρχικά στην κατασκευή αναχωμάτων στο έδαφος, με τα οποία διαμορφώνονταν οι διαδρομές του νερού προς τις καλλιέργειες. Τα αναχώματα κατασκευάζονταν κάθε χρόνο, ενώ κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου απαιτούνταν συνεχείς επισκευές και παρεμβάσεις, ώστε να διασφαλίζεται η ομαλή ροή και η σωστή κατανομή του νερού.

Η λειτουργία του δικτύου προϋπέθετε γνώση του εδάφους, οργάνωση και συνεργασία, καθώς η αξιοποίηση του νερού αποτελούσε βασική προϋπόθεση για την αγροτική παραγωγή και την οικονομική ζωή της περιοχής.

Από τα χωμάτινα αναχώματα στους τσιμενταύλακες

Ένα ακόμη σημαντικό κεφάλαιο στην εξέλιξη του αρδευτικού δικτύου ήταν η κατασκευή των δύο κεντρικών τσιμενταυλάκων, στις δύο εξόδους. Το έργο, το οποίο πραγματοποιήθηκε περίπου την περίοδο 1953–1959, αφορούσε τη διαδρομή από την Υπέρεια Κρήνη έως τη σιδηροδρομική γραμμή Βόλου–Καλαμπάκας, στην περιοχή της στάσης Βελεστίνου.

Η κατασκευή των τσιμενταυλάκων αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα στην εξέλιξη των υποδομών άρδευσης, καθώς αντικατέστησε σε αυτό το τμήμα του δικτύου τις παραδοσιακές χωμάτινες διαμορφώσεις με πιο μόνιμες κατασκευές.

Η ιστορία του νερού ως γνώση για τις νεότερες γενιές

Η σημερινή ξενάγηση έδωσε την ευκαιρία στους μαθητές να προσεγγίσουν την ιστορία της Υπέρειας Κρήνης όχι μόνο ως ένα στοιχείο της φυσικής κληρονομιάς του Βελεστίνου, αλλά και ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανθρώπινης προσπάθειας να αξιοποιήσει και να διαχειριστεί τους φυσικούς πόρους.

Το παλιό αρδευτικό δίκτυο αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο το νερό οργανώθηκε και διοχετεύτηκε για την κάλυψη των αναγκών χιλιάδων στρεμμάτων γης, στηρίζοντας την αγροτική δραστηριότητα και διαμορφώνοντας την ιστορική εξέλιξη της περιοχής.

Η γνωριμία των νεότερων γενεών με τέτοια έργα και πρακτικές συμβάλλει στη διατήρηση της τοπικής ιστορικής μνήμης και στην κατανόηση της αξίας του νερού, ενός αγαθού άρρηκτα συνδεδεμένου με τη ζωή, την παραγωγή και το μέλλον του τόπου.