Στην προσπάθεια και στην έρευνα μας να ανακαλύψουμε την προέλευση της παλαιάς ονομασίας του σημερινού δημοτικού διαμερίσματος Στεφανοβικείου του Δήμου Ρήγα Φεραίου, νομού Μαγνησίας με την ονομασία Χατζήμισι, μας έκανε μεγάλη εντύπωση ότι νέοι, παιδιά και ηλικιωμένοι κάτοικοι του Στεφανοβικείου γνώριζαν ότι το παλαιό όνομα Χατζήμισι προέρχεται από Τούρκο αγά αλλά δεν γνώριζαν επακριβώς τις λεπτομέρειες. Όλοι σχεδόν απαντούσαν ότι προέρχεται από Τούρκο αγά και πολύ λίγοι, ελάχιστοι μας είπαν ότι λεγόταν Χατζή Μές.

 

Αναφέρουμε ότι το Χατζήμισι μνημονεύεται ως Χατζήμιον στο Δήμο Αρμενίου όπου υπαγόταν το 1899, ως Hadjimes το 1809 από τον περιηγητή William Leake, ως Ηadgine to 1805 από τον μισέλληνα περιηγητή William Gell και ως Βάλτος από τους αυτόχθονες κατοίκους. Τελικά καταλήξαμε στα παρακάτω συμπεράσματα.

 

Πρώτη εκδοχή όσον αφορά στην ονομασία του οικισμού. Η ονομασία να προέρχεται από τις λέξεις Χατζή και το φυτωνύμιο Mese που στην τουρκική γλώσσα σημαίνει τη δρύ, το Καραγάτς. Το Στεφανοβίκειο έχει ένα δένδρο Καραγάτς (η φτελιά) δίπλα στον Ιερό Ναό της Αναλήψεως εκτός οικισμού στη θέση «Καραγάτς» ηλικίας 300 ετών ,ίσως και παραπάνω.Ο Ιερός Ναός κτίσθηκε σε οικόπεδο περίπου ενός στρέμματος που δώρισε η οικογένεια Χαραλάμπους και Αικατερίνης Μπαρτζιάλη.Την ημέρα της γιορτής του Ιερού Ναού, το αιωνόβιο αυτό δένδρο μέσα από τα σπλάχνα του αναβλύζει αγίασμα που ευωδιάζει και επάνω στον κορμό του δένδρου οι προσκυνητές καρφώνουν διάφορα μαντήλια την ημέρα της Αναλήψεως.

 

Η εκδοχή αυτή συμφωνεί περίπου με την ονομασία που έδωσε ο ΄Αγγλος περιηγητής, συνταγματάρχης,William Leake.

 

Δεύτερη εκδοχή το τοπωνύμιο να προέρχεται από τη λέξη Μουσάς που σημαίνει μεγάλο λιβάδι.Δηλαδή το μεγάλο λιβάδι του Χατζή. Και από τη λέξη αυτή κατά παραφθορά να προήλθε το τοπωνύμιο Χατζήμισι.

 

Τρίτη εκδοχή την οποία ασπαζόμαστε είναι η εξής: Το συμβόλαιο αγοράς του τσιφλικίου Χατζήμισι από τους αδελφούς Παύλο, Δημήτριο και Ιωάννη Στεφάνοβικ Σκυλίτση το 1888 αναγράφει το τσιφλίκι ως Χατζή-Μίση η Χατζή Μούς ενώ οι ντόπιοι το αποκαλούν Βάλτο.

 

Το τοπωνύμιο δεν αναφέρεται ως Χατζήμιση αλλά μνημονεύονται δύο κύριες λέξεις και η κάθε λέξη αρχίζει με κεφαλαίο γράμμα.Είναι σχεδόν βέβαιο ότι η ονομασία προέρχεται από το όνομα του αγά της περιοχής που είχε την έδρα του στον οικισμό αυτό, δηλαδή στο Στεφανοβίκειο, όπως όλοι οι κάτοικοι του Στεφανοβικείου υποστηρίζουν.

 

Αυτό αποδεικνύεται από το Κονάκι του Μπέη τα θεμέλια του οποίου σώζονται ακόμη στο οικόπεδο ιδιοκτησίας σήμερα της οικογένειας Χαραλάμπους και Αικατερίνης Μπαρτζιάλη. Από το Κονάκι εξάγεται το συμπέρασμα ότι το Στεφανοβίκειο ήταν η πρωτεύουσα της τότε περιοχής που αριθμούσε αρκετά χωριά. Συνεπώς το Χατζή Μες με το Χατζή Μούς έχουν μεγάλη διαφορά.

 

Εμείς, γνωρίζοντας ότι πολλά χωριά επί τουρκοκρατίας έπαιρναν την ονομασία από τα ονόματα Τούρκων αγάδων, ερευνήσαμε πάμπολλα ονοματεπώνυμα Τούρκων αγάδων από το 1700 έτος και μετέπειτα από συμβόλαια που συντάχθηκαν μετά το 1881 με πωλητές Τούρκους αγάδες,που κατά κάποιο επιβεβαίωσαν τις σκέψεις μας.

 

Τώρα τελευταία γίναμε συνδρομητές στο Θεσσαλικό Ημερολόγιο. Στον τόμο 59, σ.198 αναγνώσαμε ένα άρθρο για τον οικισμό Μουσαλάρ που ήταν οικισμός στην Καρδίτσα της οικογενείας των οθωμανών Γιουρούκων Musa (Μουσά). Ανακαλύψαμε ακόμη ένα όνομα αγά στην Πελοπόννησο και στη Χίο : Χατζή Μουσά Κεχαγιά υιός Μουσταφά.

 

Εμείς υποστηρίζουμε ότι το τοπωνύμιο Χατζή Μουσά με το πέρασμα αιώνων έγινε Χατζή Μούς (όπως αναγράφεται στο συμβόλαιο της αγοράς από τον Παύλο,Δημήτριο και Ιωάννη Ζ. Στεφάνοβικ Σκυλίτση ) και κατέληξε κατά παραφθορά Χατζήμισι. Σ΄ένα χάρτη της Μαγνησίας τέλη του 19ου αι., ο οικισμός του Στεφανοβικείου αναφέρεται ως Χατζημουσά και όχι ως Χατζημούσα που μνημονεύει ο συγγραφέας ιατρός Στέργιος Αλ.Τσιότρας σ΄ένα αξιόλογο βιβλίο που έγραψε για το Στεφανοβίκειο πριν από λίγα χρόνια.

 

Κοιτάξαμε με μεγεθυντικό φακό το χάρτη και ο τόνος είναι στη συλλαβή σα δηλαδή Χατζημουσά που σημαίνει Χατζή Μωϋσής.Στην Τουρκική γλώσσα το όνομα (Musa) Μουσά σημαίνει Μωϋσής.Αλλά τα ίδια θα υποστηρίζαμε αν ο τόνος στη λέξη Χατζημουσά ήτα στη συλλαβή ΜΟΥ δηλαδή Χατζημούσα .

 

Το 1647 συναντάμε το όνομα Καρά Μουσά Πασάς.Αυτός δεν πρόλαβε να πάρει την αυτοκρατορική σφραγίδα και έτσι δεν έγινε ποτέ σουλτάνος.Το 1722 συναντάμε μαζί με τους Σουλεϊμάν αγά και αγά Χατζινεδάρ ογλού Αχμέτ και το όνομα του Χατζή Μουσά στη Θεσσαλονίκη, σε μία επιστολή που γράφηκε στην Κωνσταντινούπολη κατά τα τέλη Τζεμάζη ουλ Αχήρ 1120 – -τουρκικό φιρμάνι- (16 Σεπτεμβρίου 1708).

Αναφέρουμε ορισμένα παραδείγματα από την περιοχή μας για να υποστηρίξουμε τα επιχειρήματα μας.Το Αβδουλάρ (Νέο Περιβόλι νομού Λάρισας) προέρχεται από το όνομα Τούρκου αγά που την εποχή εκείνη ήταν : Αβδούλ με δεύτερο συνθετικό τη λέξη lar - λάρ που είναι η κατάληξη του πληθυντικού αφ΄ενός και αφ΄ετέρου δηλωτικό της ιδιοκτησίας του χωριού συγκεκριμένων αγάδων. Ο Αβδούλ Ασίζ Χατζή Αλή αγάς,σε συμβόλαιο το 1882 που εγινε στη Καρδίτσα με το οποίο επώλησε τμήμα τσιφλικίου των Ζαρχανάδων (Δοσοχωρίου) της Καρδίτσας, αναφέρεται ως κάτοικος Μαγνησίας. Είχε κτήματα και σε άλλες περιοχές.

 

Το Χατζιόμπασι (Νίκη Λάρισας) προέρχεται από τις λέξεις Χατζή και ΄Ομπασι.Το όνομα Όμπασι προέρχεται από το όνομα : Αγά Σουϊν ΄Ομπασι που είχε πολλά κτήματα στο Μικρο Περιβολάκι Μαγνησίας. Η λέξη Ομπασι ερμηνεύεται ως χωράφι των Χατζήδων - των προσκυνητών. Το χωριό Χατζιόμπασι μνημονεύεται το 1715 έτος ως Χατζή ΄Ομπασι από τον περιηγητή Κωνσταντίνο Διοικητή (Ελληνας λόγιος του 18ου αι.).

 

Το Καρατζά Νταγλί είναι το σημερινό Καστράκι της επαρχίας Αλμυρού.Το Ντουρμπέ Ομπασι είναι το σημερινό χωριό, στο νομό Λάρισας, Αγιοι Ανάργυροι.Η Χάλκη επί τουρκοκρατίας ονομαζόταν Χατζημαϊμούλι, από τον Τούρκο αγά Χατζή Μαϊμούλι. Στο Βελεστίνο έχουμε τοπωνύμιο με την ίδια ονομασία.Επί πλέον ο Χατζή Μαϊμούλι ήταν διοικητής επί τουρκοκρατίας στο Βελεστίνο. Το χωριό Σούμπασι είναι η σημερινή Χαρά νομού Λάρισας. Το Σοφόμπασι είναι το σημερινό χωριό Σοφό.Το χωριό Σατόμπασι είναι ο σημερινός Μαυρόλοφος.

 

Το χωριό Χατζημουσταφά η Χατζη-Μουσταφαλάρ είναι το σημερινό χωριό Ρεύμα,το όνομα του οποίου προέρχεται από τον ιδιοκτήτη Χατζή-Μουσταφά,το χωριό Καραδεμερτζή είναι το σημερινό χωριό Χαλκιάδες Φαρσάλων το όνομα του οποίου προέρχεται από τον ιδιοκτήτη Καρά-Δεμερτζή.

 

Σύμφωνα με τα παραπάνω δεδομένα η ονομασία του χωριού Σαρίμισι που είναι το σημερινό χωριό Πρόδρομος του νομού Λάρισας κατά πάσα πιθανότητα προέρχεται από τον ιδιοκτήτη του χωριού αγά με το όνομα Σαρί Μουσά και όπως το Χατζή Μουσά έγινε Χατζή Μούς και μετέπειτα Χατζήμισι έτσι και το Σαρί Μουσά έγινε Σαρίμισι.

 

Τέλος το χωριό Μουσαλάρ, η σημερινή Ροδιά του νομού Λάρισας και το χωριό Μουσαλάρ του Δήμου Φύλλου,νομού Καρδίτσας (η σημερινή Συκεών η Συκεώνας) στα όρια με το νομό Λάρισας, έχει σαν πρώτο συνθετικό τη λέξη Μουσά που είναι ένα μέρος, ένα τμήμα από το συνολικό όνομα του αγά με δεύτερο συνθετικό τη λέξη lar-λάρ.

 

Το Μουσαλάρ ήταν ο οικισμός της οικoγένειας των οθωμανών Γιουρούκων Musa. Επι τουρκοκρατίας στη Θεσσαλονίκη υπήρχε Ιερό Τζαμί των Μουσουλμάνων με την ονομασία Καζάζ Χατζή Μουσά κατηγορίας «Ιτζαρελού» τα έσοδα του οποίου προοριζόταν για τους Ιμάμηδες.Το Τζαμί ονομαζόταν Χατζή Μουσά. Οι περισσότεροι αγάδες είχαν κτήματα σε όλη την Ελλάδα.Στη Θεσσαλονίκη επί τουρκοκρατίας υπήρχε περιοχή-συνοικία με την επωνυμία Καζάζ Χατζημουσά Ταρακτσή Μαίτ Αλαντίν.

 

Το ίδιο υποστηρίζουμε και για το γειτονικό μας χωριό Μουσαφακλή, τη σημερινή Κοκκίνα του νομού Μαγνησίας,που σαν πρώτο συνθετικό έχει το όνομα Μουσά.Για την παραφθορά του ονόματος από Χατζή Μουσά σε Χατζή Μούς (όπως αναφέρεται στο συμβόλαιο αγοράς του τσιφλικίου Χατζή-Μίση) και μετέπειτα σε Χατζήμισι, αναφέρουμε μερικά παραδείγματα. Ενας περιηγητής, ο Κωνσταντίνος Διοικητής, μνημονεύει τον Πηνειό ποταμό το 1715 έτος με το όνομα Κιοστέμ.Ετσι ονομαζόταν ο ποταμός επί τουρκοκρατίας μαζί με το όνομα Σαλαμπριάς.Η λέξη αυτή προέρχεται από τη λέξη Λυκοστόμιο (μεσαιωνικό τοπωνύμιο) και κατέληξε Κοστόμιο-Κοστόμ-Κιοστέμ.Το τοπωνύμιο Χατζημπτή όπως προφέρεται από τους κατοίκους του Αγίου Γεωργίου Φερών προέρχεται από τις λέξεις Χατζή και Αβδή. Το χωρίο ΄Ακετσι ήτοι οι Μικροθήβες του νομού Μαγνησίας προέρχεται από τις λέξεις Ακ Κετζελί,που ήταν πριν η τουρκική ονομασία του χωρίου επί τουρκοκρατιας.Και από Ακ Κετζελί κατέληξε προϊόντος του χρόνου ΄Ακετσι..Ο οικισμός Κιοπέ ΄Ομπασι που αναφέρεται στο παρακάτω πωλητήριο συμβόλαιο υπ αριθμ. 36.705/8.3.1888 του τότε συμβολαιογράφου Αθηνών Γερασίμου Αφεντάκη κατέληξε σήμερα να αποκαλείται κα να μνημονεύεται στα συμβόλαια, σαν τοπωνύμιο,ως Κιμπόμπασι.

 

Με πρώτο συνθετικό το όνομα Χατζή αναφέρουμε τα ονόματα οικισμών Χατζηλάρ = Κραννώνας, Χατζημουσταφάς = Ρεύμα, Χατζή Μπαϊράκι = τα Μύρα, Χατζήμπεη = ο Αγιος Κωνσταντίνος, το Χατζηχαλάρ = Ελευθεραί, Χατζιόμπασι = ο Ευαγγελισμός, Χατζιόμπασι = Υπέρεια (Φαρσάλων), Χατζή Εμίρ = διαλυμένος οικισμός Καρδίτσας και επί πλέον μερικά ονόματα Τούρκων μπέηδων η αγάδων που έδωσαν τα ονόματα τους στα χωριά π.χ. Χασάν Τατάρ = Μεσορράχη, Ντελή-Πραϊμη (Ιμπραήμ) = Αγιοπηγή Καρδίτσας, Πασά Μαγούλα = Δενδράκια Λάρισας, Σελίμογλου = Λεπτοκαρυά Τρικάλων, κ.λ.π.

 

Στο με αριθμό 36. 705/ 8.3.1888 πωλητήριο συμβόλαιο του τότε συμβολαιογράφου Αθηνών Γερασίμου Ι.Αφεντάκη, ο Παύλος Στεφάνοβικ Σκυλίτσης μαζί με τα αδέλφια του Δημήτριο και Ιωάννη αγοράζει ολόκληρο το χωριό (μαζί και τους οικισμούς Σαρασλάρ (Μ.Μοναστήρι Λάρισας), Ριζομύλου και Κιοπέ ΄Ομπασι), που τότε ήταν τσιφλίκι με την ονομασία Χατζή-Μίση η Χατζή Μούς όπως αναγράφεται στο συμβόλαιο.Βλέπουμε ότι η λέξη Μίση έχει κεφαλαίο γράμμα.Στο άνω συμβόλαιο όπου αναφέρεται το τοπωνύμιο Χατζή-Μίση η Χατζή Μούς πάντα αναφέρεται με κεφαλαίο γράμμα (Μι) Μ.

 

Ο τίτλος κτήσεως του πωλητού δεν αναγράφεται στο άνω συμβόλαιο.Ετσι θα δίναμε λύση στο πρόβλημα μας,πλήν όμως τα ταπιά παραδόθηκαν στους αδελφούς Στεφάνοβικ Σκυλίτση από τους πωλητές.Ομως στα σύνορα των οικισμού Ριζομύλου στο άνω με αριθμό 36.705/1888 συμβόλαιο, το όριο με το σημερινό Στεφανοβίκειο αναγράφεται ως Χατζή Μούς.

 

Ομοίως στο ίδιο συμβόλαιο περιλαμβάνει και το σύνορο του οικισμού Σαρασλάρ με το Στεφανοβίκειο με την ονομασία Χατζή Μούς στράτα. Στα σύνορα του οικισμού Ριζομύλου στο ίδιο ως άνω συμβόλαιο περιλαμβάνεται και το τοπωνύμιο Χατζη Μισιώτικα αμπέλια και το χωρίο Χατζή Μούς.

 

Προς επίρρωση των επιχειρημάτων μας μνημονεύουμε τουρκικά έγγραφα αφορώντα στην ιστορία της Χίου κατά μετάφραση του Χρήστου Β.Μαυροπούλου, διερμηνέως στο Πρωτοδικείο Χίου από τα οποία προκύπτει ότι υπήρχε την εποχή εκείνη αγάς με το όνομα Χατζή Μουσά και στη συγκεκριμένη περίπτωση Χατζή Μουσά Κεχαγιάς υιός Μουσταφά. Στις 22.8.1741 ο ηγούμενος της Μονής Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου στη Χίο παπα Γρηγόριος Μιχαήλ Κοράνας,ο Μακάριος Παντελή Κωνσταντάκης και παπα Γεδεών Μιχαήλ Γαλανός υποβάλλουν αίτημα προς τον Μολλά, πρόεδρο του Ιεροδικείου δια να τους επιτραπεί η επισκευή της εκκλησίας άνευ προσθήκης τινός.

«Ο Μολλάς Χατζή Μεχμέτ Εφένδης υιός Χατζή Χουσεϊν Τσελεμπί αρχιγραμματεύς), συνοδεία των Κωνακτζ(σ)ή, Ιβραχήμ μπεσέ υιού Χασάν, νομίμου πληρεξουσίου του Χατζή Αλή Καπτάν ζαδέ Μουσταφά, κάνει δεκτό το αίτημα και ως μάρτυρες υπογράφουν οι αγάδες Αβδουλλάχ Εφένδης υιός Χατζή Αχμέτ,ο Χατζή Μούσα Κεχαγιά Ζαδέ (υιός) Μουσταφά, ο Χατζή Χουσεϊν κρητικός υιός Αβδουλλάχ,ο Χαλήλ υιός Ιβραχήμ,ο Αντώνιος Γαϊτάνος, αρχιτέκτων, ο Νικόλαος Φαρμάκης διερμηνεύς,ο Ζαδέ Μουσταφά Αγάς,τελώνης Χίου και Ζαμπίτης των ραγιάδων και ¨άλλοι¨. Ημερομη-νία η 9 Λζ εμαζη-ουλ εχήρ 1154 (11) = 22 Αυγούστου 1741 .

 

Οι Ελληνες επί τουρκοκρατίας έπρεπε να λάβουν άδεια για να κτίσουν την εκκλησία η να την επισκευάσουν με σχέδια κ.λ.π. Για την άδεια αυτή που έπρεπε να λάβουν από τον Ιεροδίκη ο ιερός νόμος των Μουσουλμάνων όριζε ότι οι υπόδουλοι δεν είχαν το δικαίωμα να κτίζουν μεγαλοπρεπείς ναούς στις μουσουλμανικές χώρες.Ετσι η ανέγερση ναών και οποιαδήποτε άλλη εργασία γινόταν με άδεια των τουρκικών αρχών.

 

Οι σκέψεις μας αυτές ας αποτελέσουν το έναυσμα για περαιτέρω επιστημονική έρευνα προέλευσης του τοπωνυμίου Χατζήμισι.Τα επιχειρήματα μας συνηγορούν ότι προέρχεται από το όνομα του αγά Χατζή Μουσά η συγγενούς της οικογενείας των οθωμανών Γιουρούκων , ιδιοκτήτη επί τουρκοκρατίας του τσιφλικίου Χατζήμισι,γόνου της οικογενείας οθωμανών Γιουρούκων Musa (Μουσά), που στην τουρκική γλώσσα σημαίνει Μωϋσής.

 

Δηλαδή ο ιδιοκτήτης αγάς του τσιφλικίου Χατζήμισι λεγόταν Χατζή Μωϋσής.

Αυτό επιβεβαιώνεται και από το χάρτη του 19ου αι.,που μνημονεύει ο ιατρός και συγγραφέας Στέργιος Αλέξ. Τσιότρας στο προαναφερόμενο πόνημά του όπου το τοπωνύμιο Χατζή-Μιση αναφέρεται ως Χατζημουσά.

 

Η τρίτη αυτή εκδοχή είναι κατά την ταπεινή μας γνώμη η πιο ορθή και επικρατέστερη.Oταν επιτρέψει ο χρόνος θα πρέπει κάποιος να μεταβεί στην ΄Αγκυρα για να ερευνήσει το κεντρικό οθωμανικό Κτηματολόγιο και τα οθωμανικά «ταπιά η τα χοτζέτια» της περιοχής όπου είμεθα βέβαιοι ότι θα ανακαλύψει το πλήρες όνομα του αγά έτσι ώστε να επιβεβαιωθεί η σημερινή ανακοίνωση.

 

Σημειώνουμε ότι η σύμβαση του Ιωάννου Σκυλίτση μετά του Ελληνικού Δημοσίου αναφέρει επί λέξει « Πάντες οι τίτλοι και τα τα ταπία των πωλουμένων κτημάτων παραδοθήσονται εις τον επί των Οικονομικών Υπουργόν της Ελλάδος άμα τη δημοσιεύσει του την παρούσαν σύμβασιν κυρούντος νόμου….»,.Η σύμβαση αυτή κυρώθηκε με το άρθρο 1 ν.Β.Ω.Μ.Γ.την 8-12-1901.Όπως είπαμε και πιο πάνω τα ταπιά παραδόθηκαν στους αδελφούς Στεφάνοβικ Σκυλίτση όπως ρητά αναγράφεταια στο άνω μνημονευθέν συμβόλαιο αγοράς

 

Ο Στεφάνοβικ έκαμε πολλές δωρεές στη νήσο Χίο και μεταξύ άλλων έκτισε και ένα νοσοκομείο που ονομάσθηκε Στεφανοβίκειο Νοσοκομείο.Από τη Χίο ήλθαν στο Στεφαναβίκειο μερικοί σημερινοί κάτοικοι και αρκετοί από τους κατοίκους έλκουν την καταγωγή τους από τη Χίο όπως π.χ.η Οικογένεια Σανίδα.Αυτοί έφεραν και τις βράκες στο Στεφανοβίκειο που πριν ήταν άγνωστες.

 

Για ένα σταυρό στο μέτωπο που έχουμε ακούσει δεν είμεθα σε θέση να κρίνουμε με επιστημονικά κριτήρια.Χρειάζεται περισσότερο έρευνα και συγκεκριμένα να μεταβούμε στη Χίο για περαιτέρω έρευνα. Όλα τα παραπάνω επιχειρήματα αφορούν στο τοπωνύμιο Χατζημούς.Είναι προφανές ότι πριν λάβει την ονομασία Χατζημούσα η Χατζημουσά και κατά παραφθορά Χατζημούς, που σημαίνει Χατζή Μωϋσής, ότι το διαζευκτικό ήτα (η) που αναφέρεται στο άνω πωλητήριο συμβόλαιο σημαίνει ότι πριν από την ονομασία αυτή υπήρχε το τοπωνύμιο Χατζή Μίση και ίσως μετά να καθιερώθηκε η ονομασία Χατζημουσά η Χατζημούσα.